حجت‌الاسلام والمسلمین حمیدرضا داودوندی استاد حوزه علمیه قم در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، با اشاره به تأکیدات رهبر شهید انقلاب بر جایگاه کنونی حوزه در عرصه جهانی افزود: حوزه در روزگار ما بیش از هر زمان دیگری در معرض توجه جهانی قرار دارد و نمی‌تواند نسبت به مسائل جامعه، سیاست، فرهنگ و تحولات فکری جهان بی‌تفاوت باشد. طلبه امروز باید در کنار دانش حوزوی، بصیرت، مسئله‌شناسی، قدرت تحلیل و توان پاسخ‌گویی به نیازهای نوپدید را نیز در خود تقویت کند.
جایگاه «فقه جواهری» در فرایند تحول آموزشی حفظ شود
این استاد حوزه با اشاره به تأکید امام خمینی(ره) بر «فقه جواهری» خاطرنشان کرد: عمق علمی، استدلال، اجتهاد و قدرت تحلیل باید همچنان محور آموزش حوزه باشد و تحول آموزشی نباید این مؤلفه‌ها را تضعیف کند.
وی تحول را صرفاً محدود به عرصه علمی ندانست و گفت: این تحول باید در هویت و انگیزه طلبه نیز دیده شود. طلبه باید باور کند راهی که انتخاب کرده، راه انبیا و اولیای الهی و در امتداد رسالت احیای کلمه الهی است.
حجت‌الاسلام والمسلمین داودوندی افزود: با توجه به تحولات جهانی و بیداری فکری ملت‌ها، مسئولیت طلبه سنگین‌تر از گذشته است و باید با جدیت و مجاهدت بیشتری علم بیاموزد و آن را در خدمت هدایت و اصلاح جامعه قرار دهد.
وی تهذیب، اخلاق، تکریم استاد و مراجع، روحیه انقلابی همراه با بصیرت و پرهیز از افراط و تفریط را نیز از دیگر دستاوردهایی دانست که باید در فرایند تحول حوزه مورد توجه قرار گیرد.
این استاد حوزه در جمع‌بندی دیدگاه خود درباره تحول مطلوب حوزه تصریح کرد: تحول مطلوب حوزه آن است که طلبه، در کلاس درس هم عمق اجتهادی ببیند، هم پاسخ‌گویی به مسائل روز را بیاموزد و هم رسالت الهی و اجتماعی خود را بهتر بشناسد؛ یعنی حوزه‌ای عمیق در علم، روزآمد در مسئله‌شناسی، پویا در روش و متعهد در عمل.
«باسواد باشید»؛ علم، نقطه آغاز اثرگذاری طلبه در جامعه
حجت‌الاسلام والمسلمین داودوندی در ادامه و در پاسخ به این پرسش که اگر بخواهیم برای طلبه نسل جدید یک جمله به‌عنوان «درس اول سال تحصیلی ۱۴۰۵» از میراث رهبر شهید انتخاب کنیم، گفت: رهبر شهید خطاب به طلاب می فرمایند «اگر می‌خواهید افکار و پیشنهادهایتان در جامعه تأثیر بگذارد، باید باسواد باشید؛ باید درس بخوانید و ملّا باشید.»
وی این جمله را نقطه آغاز بسیاری از توصیه‌های دیگر دانست و گفت: علم، پایه اثرگذاری روحانیت است و طلبه اگر بخواهد در هدایت فکری و فرهنگی جامعه نقش‌آفرین باشد، باید درس را جدی بگیرد و به نصاب علمی برسد.
استاد حوزه علمیه قم در عین حال تأکید کرد: علم به‌تنهایی برای ایفای این نقش کافی نیست و طلبه باید در کنار دانش، زیّ طلبگی، تهذیب و اخلاق، اعتمادبه‌نفس علمی و سیاسی، بصیرت، ارتباط مؤثر با مردم و تعامل سازنده با دانشگاه را نیز دنبال کند.
وی پیام اصلی برای طلبه امروز را چنین تبیین کرد: نخست باید عالم و باسواد شد و سپس برای اثرگذاری در جامعه آماده بود؛ زیرا علم بدون اخلاق کافی نیست و انگیزه بدون دانش نیز ممکن است به خطا بینجامد.
توحید و اسلام اجتماعی؛ نقطه آغاز مکتب علمی و فکری امام خمینی و رهبر شهید
حجت‌الاسلام والمسلمین داودوندی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، به مهم‌ترین مؤلفه‌های مکتب علمی و فکری امام خمینی (ره) و رهبر شهید انقلاب که باید در برنامه آموزشی حوزه‌های علمیه بازتولید شود، پرداخت.
وی توحید و خدامحوری را نقطه آغاز این مکتب دانست و اظهار کرد: حاکمیت اراده الهی بر زندگی فردی و اجتماعی از مبانی آن است و انسان مؤمن خود را بنده خدا می‌داند و عزت و استقلال خود را در عبودیت الهی جست‌وجو می‌کند.
این استاد حوزه، اسلام جامع و اجتماعی را دومین مؤلفه این مکتب برشمرد و افزود: اسلام در این نگاه صرفاً مجموعه‌ای از عبادات فردی نیست، بلکه برای هدایت انسان در عرصه‌های اخلاق، فرهنگ، اقتصاد، سیاست، عدالت و جامعه ظرفیت دارد و ازاین‌رو، دین از مسائل اجتماعی و سرنوشت جامعه جدا نیست.
وی در ادامه، پیوند علم، فقاهت و عمل را مورد توجه قرار داد و تصریح کرد: دانش دینی باید به هدایت و اصلاح جامعه منتهی شود. فقه و اجتهاد نیز در مواجهه با مسائل جدید باید پویا و ناظر به نیازهای واقعی زمان باشد و عالم دینی تنها صاحب دانش نیست، بلکه در برابر جامعه و تحولات آن مسئولیت دارد.
حجت‌الاسلام والمسلمین داودوندی همچنین ولایت فقیه و حاکمیت دینی را یکی از مهم‌ترین مباحث نظری این مکتب دانست و گفت: مسئله ولایت فقیه در عصر غیبت و ضرورت وجود رهبری دینی برای اداره جامعه اسلامی، جایگاه محوری در اندیشه امام خمینی دارد و در اندیشه شهید امام خامنه‌ای نیز در قالب نظریه و تجربه حکمرانی اسلامی دنبال شده است.
مردم‌سالاری دینی بر نقش مردم و تحقق عدالت در جامعه تأکید دارد
وی مردم‌سالاری دینی را از دیگر مؤلفه‌های مهم این اندیشه عنوان کرد و گفت: مردم در نظام اسلامی دارای نقش اساسی‌اند و مشارکت سیاسی، حضور اجتماعی، انتخابات، مسئولیت‌پذیری عمومی و ارتباط متقابل مردم و حاکمیت از مؤلفه‌های مهم این اندیشه به شمار می‌رود؛ به‌گونه‌ای که «اسلامیت» و «مقبولیت و حضور مردم» در کنار یکدیگر مورد توجه قرار می‌گیرند.
این استاد حوزه، عدالت‌خواهی و مبارزه با ظلم را نیز یکی از محورهای اساسی این مکتب دانست و اظهار کرد: عدالت هم در مبارزه با استبداد داخلی و هم در برابر سلطه و تبعیض در نظام بین‌الملل اهمیت دارد و باید از سطح شعار فراتر رفته و در ساختارهای اجتماعی و اقتصادی تحقق پیدا کند.
وی در ادامه بر استقلال و نفی سلطه تأکید کرد و گفت: استقلال سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و فکری و نفی وابستگی به قدرت‌های سلطه‌گر جایگاه ویژه‌ای در این مکتب دارد و بر اساس این نگاه، جامعه اسلامی باید بتواند بر اساس ارزش‌ها و مصالح خود تصمیم بگیرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین داودوندی همچنین عزت، حکمت و مصلحت را از اصول مهم این منظومه فکری عنوان کرد و افزود: در سیاست داخلی و خارجی، حفظ عزت جامعه اسلامی، تصمیم‌گیری حکیمانه و توجه به مصالح عمومی اهمیت دارد؛ بنابراین، مقاومت در برابر سلطه با عقلانیت و محاسبه مصالح همراه است و به معنای کنار گذاشتن دیپلماسی یا تعامل نیست.
وی مقاومت و استکبارستیزی را نیز از مؤلفه‌های برجسته این مکتب برشمرد و تصریح کرد: مقاومت در برابر ظلم و سلطه صرفاً یک رویکرد سیاسی نیست، بلکه بر مبانی قرآنی، اخلاقی و دینی استوار دانسته می‌شود.
استاد حوزه علمیه، وحدت اسلامی و تقریب مذاهب را از دیگر مؤلفه‌های این مکتب دانست و گفت: با توجه به جایگاه مهم وحدت در اندیشه امام خمینی و تأکیدات رهبر جمهوری اسلامی، همگرایی مسلمانان، مقابله با تفرقه مذهبی و توجه به مشترکات اسلامی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
حمایت از محرومان، معیار مهمی در نگاه اجتماعی مکتب امامین انقلاب است
حجت‌الاسلام والمسلمین داودوندی در ادامه، توجه به مستضعفان و محرومان را از موضوعات مهم در اندیشه اجتماعی این مکتب عنوان کرد و اظهار کرد: حمایت از محرومان، مقابله با فقر و تبعیض و توجه به اقشار ضعیف جامعه از موضوعات مهم این منظومه فکری است.
وی افزود: معیار اسلامی بودن حکومت تنها ساختار سیاسی آن نیست، بلکه میزان توجه آن به عدالت و حقوق مردم نیز اهمیت دارد.
این استاد حوزه علمیه، اخلاق و معنویت در کنار سیاست را نیز از ویژگی‌های مهم این منظومه فکری دانست و گفت: یکی از ویژگی‌های مهم این منظومه، پیوند میان سیاست، اخلاق و معنویت است؛ قدرت سیاسی نباید از اخلاق و تقوا جدا شود و هدف حکومت، علاوه بر تأمین نظم و رفاه، زمینه‌سازی برای رشد معنوی انسان نیز هست.
خودباوری علمی و نقش‌آفرینی جوانان؛ دو محور پیشرفت و آینده‌سازی
حجت‌الاسلام والمسلمین داودوندی در ادامه به خودباوری و پیشرفت علمی اشاره کرد و گفت: تأکید بر اعتمادبه‌نفس ملی، تولید علم، استقلال علمی و فناوری و استفاده از ظرفیت‌های داخلی، به‌ویژه در اندیشه معاصر انقلاب اسلامی، جایگاه برجسته‌ای دارد و پیشرفت علمی بخشی از اقتدار و استقلال جامعه تلقی می‌شود.
وی همچنین جوان‌گرایی و نقش نسل جدید را از دیگر مؤلفه‌های مکتب علمی و فکری امام خمینی و رهبر شهید دانست و افزود: جوانان به‌عنوان نیروی پیش‌برنده جامعه مورد توجه‌اند؛ نه صرفاً به‌عنوان مخاطب، بلکه به‌عنوان صاحبان نقش در علم، فرهنگ، مدیریت، جهاد اجتماعی و آینده‌سازی.
حجت‌الاسلام والمسلمین داودوندی در پایان، آرمان‌گرایی همراه با واقع‌بینی را از نکات مهم در تبیین این مکتب عنوان کرد و گفت: باید میان آرمان‌گرایی و واقع‌بینی جمع شود؛ یعنی اهداف بلند دینی و انقلابی حفظ شود و در عین حال، واقعیات، امکانات، شرایط زمانی و اقتضائات اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.
انتهای پیام
نظر شما